สถานการณ์ และความเป็นมาของการร่าง พ.ร.บ. ว่าด้วยความปลอดภัยทางชีวภาพ

ผู้แต่ง: 
มูลนิธิชีววิถี

กรณีการแพร่กระจายของฝ้ายบีทีในพื้นที่กว้าง ขวาง โดยกระบวนการปลูกพืชจีเอ็มโอทดลองความปลอดภัยทางชีวภาพในระดับไร่นา ของกรมวิชาการเกษตร เป็นสิ่งผิดกฎหมายและสร้างผลกระทบต่อสภาพเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม

สมัชชาคนจน กลุ่มปัญหาเกษตรกรรมทางเลือก จึงได้เรียกร้องให้มีการสืบสวนเพื่อหาผู้กระทำผิด และเสนอให้มีการแก้ไขปัญหาการแพร่ระบาดของพืชจีเอ็มโอโดยให้มีการยุติการ ปลูกพืชจีเอ็มโอทดลองในระดับไร่-นา จนกว่าจะมีกฎหมายความปลอดภัยทางชีวภาพแห่งชาติที่เกษตรกรและประชาชนมีส่วน ร่วมในการยกร่าง

  • 7 มีนาคม 2544 และเสนอให้มีการตั้งคณะกรรมการทำงานตรวจสอบ ด้านความปลอดภัยทางชีวภาพภาคสนามของพืชแต่ละชนิด และคณะอนุกรรมการประเมินผลและวิเคราะห์ความเสี่ยงด้านความปลอดภัยทางชีวภาพ เพื่อดูแลในเรื่องดังกล่าว
  • 20 มีนาคม 2544 มีคำสั่งสำนักนายนก ที่ 50 / 2544   แต่ง ตั้งให้มีคณะกรรมการแก้ไขปัญหาสมัชชาคนจน
  • 3 เมษายน 2544 มีมติครมให้กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ยุติการ ดำเนินการทดสอบความปลอดภัยทางชีวภาพของพืชจีเอ็มโอทุกชนิดระดับไร่-นา ตามข้อเรียกร้องของสมัชชาคนจน
  • 25 เมษายน 2544   มี คำสั่งที่คณะกรรมการแก้ไขปัญหาของสมัชชาคนจนที่ 11 / 2544 ซึ่ง มีนายปองพล อดิเรกสารเป็นประธาน แต่ง ตั้งให้มีอนุกรรมการแก้ไขปัญหาสมัชชาคนจน กรณีร่างกฎหมายว่าด้วยความปลอดภัยทางชีวภาพแห่งชาติ โดย มีคณบดีสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรศาสตร์ มหาวิทยาลัย มหิดล เป็นประธานอนุกรรมการ และมีผู้แทนสถาบัน ทรัพยากรธรรมชาติและความหลากหลายทางชีวภาพ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เป็นอนุกรรมการและเลขานุการ
  • พฤษภาคม 2544 คณะอนุกรรมการนโยบายสินค้า เทคโนโลยีชีวภาพพิจารณามติ ครม. และยืนยันให้มีการทดสอบระดับไร่นาโดยมีหน่วยงาน กลไกการกำกับดูแลความปลอดภัยทางชีวภาพที่เข้มงวดทุกขั้นตอน เพื่อให้สามารถพัฒนาขีดความสามารถทางวิชาการให้สามารถแข่งขันด้านเทคโนโลยี ชีวภาพในระดับสากล พร้อมทั้งได้มีการแก้ไขพระราช บัญญัติกักพืช พ.ศ. 2507 (แก้ไขฉบับที่3 พ.ศ.2544
  • 20 สิงหาคม 2544 กรมวิชาการ เกษตร ส่งเรื่อง   ชี้แจงการทดสอบความ ปลอดภัยทางชีวภาพในระดับ ไร่-นา ของพืชที่ได้รับการตัดต่อสารพันธุกรรม” ถึงประธานคณะกรรมการแก้ไขปัญหาสมัชชาคน จน โดยสรุปแล้วมีเนื้อหาเพื่อขอให้ยกเลิกมติ ครม. 3 เมษายน 2544 โดย อ้างถึงมติที่ประชุมอนุกรรมการนโยบายเศรษฐกิจสินค้าเทคโนโลยีชีวภาพ ครั้งที่ 7 – 2 / 2544 เมื่อวันที่ 3 พฤษภาคม 2544 
  • 11 กันยายน  2544 มีคำสั่งที่คณะกรรมการแก้ไขปัญหาของสมัชชาคนจนที่ 11 / 2544 ซึ่งมีนายปองพล อดิเรกสารเป็น ประธาน แต่งตั้งให้มีอนุกรรมการแก้ไขปัญหาสมัชชาคน จน กรณีร่างกฎหมายว่าด้วยความปลอดภัยทางชีวภาพแห่งชาติ (แก้ไขเพิ่มเติม) ทั้งนี้ได้มีการแก้ไข ให้ นายนที ขลิบ ทอง รมช.กระทรวงเกษตรและสหกรณ์) เป็นประธานอนุกรรมการ และให้ผู้แทนกรมวิชาการเป็นอนุกรรมการและผู้ช่วยเลขานุการ และ เพิ่มให้มีหน่วยงาน และบุคคลต่างๆ เพิ่มขึ้น
  • 1 ตุลาคม 2544 ตัว แทนสมัชชาคนจน (วิฑูรย์ – วีรพล – ทัศนีย์) เข้าพบ นายนที ขลิบทอง รมช.กระทรวงเกษตรและ สหกรณ์   ประธานคณะกรรมการแปไขปัญหาสมัชชาคนจน กรณีร่าง พ.ร.บ.ความปลอดภัยทางชีวภาพแห่งชาติ ตามคำ สั่งสำนักนายกที่  50/2544 ลง วันที่ 20 มีนาคม 2544 แก้ไข เพิ่มเติมคำสั่งคณะกรรมการแก้ไขปัญหาของสมัชชาคนจนที่ 11/2544 ลงวันที่ 25 เมษายน 2544  และที่ 24/2544 ลง วันที่ 11 กันยายน 2544) เพื่อ แสดงจุดยืนและปรึกษาหาแนวทางการทำงานร่วมกันการแก้ปัญหาซึ่งต้องเร่งให้มี กฎหมายว่าด้วยความปลอดภัยทางชีวภาพที่เข้มงวดและมีผลทางปฏิบัติได้จริง ก่อนที่จะอนุญาตให้มีการทดลองพืชจีเอ็มโอ รวมทั้ง โดยให้มีคณะอนุกรรมการเข้ามาติดตามตรวจสอบเพื่อหาผู้กระทำผิดในกรณีฝ้ายบีที หลุดรอดสู่แปลงเกษตรกร และ ให้มีการทบทวนการพิจารณาการคุ้มครองพันธุ์พืชใหม่ใน พ.ร.บ.คุ้มครอง พันธุ์พืช พ.ศ.2542 และมีการประชุมครั้งแรกในวันที่ 18 ตุลาคม 2544
  • 29 พฤศจิกายน 2544 รมว. กระทรวงเกษตรลงนามในหนังสือทบทวนมติ ครม. เรื่องให้กระทรวงเกษตรยุติการทดสอบไร่-นา ถึงเลขาธิการ ครม.
  • 20 มีนาคม 2545 สำนักงานเลขาธิการนายกรัฐมนตรีได้มีหนังสือแจ้งให้จัดประชุมคณะอนุกรรมการฯ เพื่อให้ได้ข้อยุติและส่งผลการประชุมให้คณะกรรมการ 3 พิจารณาโดยตรงต่อไป
  • 24 พ.ค. 2545 แต่ง ตั้งคณะอนุกรรมการแก้ไขปัญหาสมัชชาคนจน กรณีร่างกฎหมายว่าด้วยความปลอดภัยทางชีวภาพ มีนายประพัฒน์ ปัญญาชาติรักษ์ รมช.กระทรวงเกษตร เป็นประธาน
  • 27 กันยายน 2545 ประชุมคณะอนุกรรมการ มีมติให้ชะลอการดำเนินการทดสอบความปลอดภัยทางชีววภาพของพืชดัดแปลงพันธุกรรม ในระดับไร่นาไปก่อน และเห็นชอบให้มีการแต่งตั้งคณะกรรมการทำงานยกร่างกฎหมายฯ
  • ตุลาคม 2545 มีการปฏิรูประบบราชการ และเกิดกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม และหลังจากนั้นก็ยังไม่มีการแก้ไขปัญหาสมัชชาคนจน และไม่มีความชัดเจนในการดูแลแก้ไขปัญหาการร่างกฎหมายความปลอดภัยทางชีวภาพ ทั้งนี้มีการเปลี่ยน ประธานการแก้ไขปัญหาสมัชชาคนจน จากนายปองพล อดิเรกสาร เป็นนายเนวิน ชิดชอบ แทน
  • 9 มกราคม 2546 ปรับ ครม. กระทรวงเกษตรเสนอเรื่องขอทบทวนอีกครั้ง
  • 23 มกราคม 2546 สำนัก นายกรัฐมนตรี รมช.กระทรวงเกษตร ในฐานะประธานคณะอนุกรรมการฯ เสนอความเห็นต่อ ครม.เรื่อง ทบทวนการทดสอบระดับไร่-นา
  • 6 กุมภาพันธ์ 2546 ประชุมคณะอนุกรรมการฯ มีมติเห็นชอบให้มีการทดลองและวิจัยเกี่ยวกับการทดสอบความปลอดภัยทางชีวภาพ ได้ โดยจำกัดเฉพาะการวิจัยทดสอบด้านการตัดต่อสารพันธุกรรมของพืช สัตว์ และประมงในสถานีทดลองของภาครัฐ และอาจพิจารณาให้ภาค เอกชนมีส่วนร่วมในการทดลองด้วยได้ตามความเหมาะสม ทั้ง นี้จะต้องจัดให้มีระบบการตรวจสอบและระบบการป้องกันที่ดีและเข้มงวด
  • 27 กุมภาพันธ์ 2546 ประทาน อนุกรรมการ แจ้งผลการประชุมอนุกรรมการ 6 กุมภาพันธ์ 2546 ต่อสำนักนายกรัฐมนตรี
  • 3 มีนาคม 2546 รมว.กระทรวงเกษตร แจ้งผลการประชุมอนุกรรมการ 6 กุมภาพันธ์46 ต่อเลขาธิการ ครม.
  • 18 มีนาคม 2546   มี คำสั่งที่ 1 / 2546 แต่งตั้งคณะทำงานยกร่างกฎหมายว่าด้วยความปลอดภัยทางชีวภาพ ด้านการเกษตรและสิ่งแวดล้อม โดยให้ นายเนวิน ชิดชอบ รมช.กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ในฐานะประธานอนุกรรมการแก้ไข ปัญหาสมัชชาคนจนกรณีการร่างกฎหมายความปลอดภัยทางชีวภาพ
  • 2 เมษายน 2546 คณะกรรมการ 3 ซึ่งมี นายสุวิทย์ คุณกิตติ รองนายกเป็นประธาน ประชุมพิจารณา เรื่องขอทบทวนมติ ครม.ของกระทรวงเกษตร มีความเป็น 2 แนวทาง คือ เห็นควรสนับสนุน และ ไม่เห็นควรสนับสนุน   ซึ่งมติมอบหมายให้กระทรวงเกา๖ รร่วมกับกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องไปพิจารณารายละเอียดแนวทางการดำเนินงานให้ชัดเจน แล้วนำเสนอต่อคณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติให้เห็นชอบก่อนนำเสนอ ครม. พิจารณา
  • 9 พฤษภาคม 2546 คณะทำงานยกร่างกฎหมายฯ ประชุมครั้งที่ 1/2546
  • 19 มิถุนายน 2546   สมัชชา คนจน ได้ทำหนังสือถึง นายเนวิน ชิดชอบ รมช. กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เพื่อขอให้มีการทบทวนและชลอการทำงานของอนุกรรมการแก้ไขปัญหาสมัชชาคนจน กรณีร่างกฎหมายความปลอดภัยทางชีวภาพ และคณะทำงานยกร่างกฎหมายว่าด้วยความปลอดภัยทางชีวภาพ ด้านการเกษตรและสิ่งแวดล้อม เพราะไม่มีความชัดเจนใน การแก้ไขปัญหา และขาดการมีส่วนร่วม
  • 20 มิถุนายน 2546 คณะทำงานยกร่าง กฎหมายฯ ประชุมครั้งที่ 2/2546
  • 3 กรกฎาคม มีคำสั่งที่ 2 / 2546 แต่งตั้งคณะอนุกรรมการยกร่างกฎหมายว่าด้วยความปลอดภัยทางชีวภาพ โดยมีรัฐมนตรีว่าการประทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวด ล้อมเป็นประธาน   และเลขาธิการสำนักงานนโยบายและแผน ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เป็นอนุกรรมการและเลขานุการ
  • 21 กรกฎาคม 2546 นาย สุวิทย์ คุณกิตติ  รองนายก รัฐมนตรีปฏิบัติหน้าที่ประธานกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ   โดย อาศัยมติที่ประชุมคณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ แต่งตั้งอนุกรรมการยกร่างกฎหมายฯ
  • 15 สิงหาคม 2546 ประชุมคณะอนุกรรมการยกร่างกฎหมายว่าด้วยความปลอดภัยทางชีวภาพ ครั้งที่ 1/2546 เป็นโมฆะ
  • 22 ธ.ค. 46   ประชุม คณะอนุกรรมการยกร่างกฎหมายว่า ความปลอดภัยทางชีวภาพ ครั้ง ที่ 1/2546 มีมติเห็นชอบให้ มีการแต่งตั้งคณะทำงานยกกฎหมายว่าด้วยความปลอดภัยทางชีวภาพ
  • 21 ม.ค. 47   แต่งตั้งคณะทำงานยกร่างกฎหมายว่าด้วยความปลอดภัยทางชีวภาพ โดยมี  ดร.บรรพต ณ ป้อมเพชร เป็นประธาน
  • 23 มี.ค. 47 ประชุมคณะทำงานยกร่างกฎหมายฯ ครั้งที่ 1/2547
  • พ.ค. 47 ประชุมคณะทำงานยกร่างกฎหมายฯ ครั้งที่ 2/2547
  • 1 ตุลาคม 2547 นายสุวิทย์ คุณกิตติ รมต.กระทรวงทรัพยากรและสิ่งแวดล้อมมี คำสั่งกระทรวงทรัพยากรและสิ่งแวดล้อม ที่ 310 / 2547 เรื่องการแต่งตั้ง คณะกรรมการจัดทำร่างกฎหมายความปลอดภัยทางชีวภาพ ซึ่งมี นายพนัส ทัศนียานนท์เป็นที่ปรึกษาคณะกรรมการ นาย ปิติพงษ์ พึ่งบุญ ณ อยุธยา ปลัดกระทรวงทรัพยากรเป็นประธาน และมีสำนักความหลากหลายทางชีวภาพ สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมเป็นอนุกรรมการและ เลขานุการ และไม่มีตัวแทนองค์กรพัฒนาเอกชน องค์กรเกษตรกรและองค์กรผู้บริโภค เข้าร่วมเป็นคณะกรรมการ
  • ประธานคณะ กรรมการยกร่าง พ.ร.บ.ว่าด้วยความปลอดภัยทางชีวภาพเนื่องจากสิ่งมีชีวิตดัดแปลงพันธุกรรม ได้มีการยกร่าง และมีมติเห็นชอบในวันที่ 29 มิถุนายน 2549 และได้ดำเนินการจัดประชุม รับฟังสาธารณะจากกลุ่มธุรกิจอุตสาหกรรมและเอกชน โดยเมื่อวันที่ 20 กรกฎาคม 2549 และกลุ่มเกษตรกร นักวิชาการ องค์กรอิสระด้านการเกษตรและสิ่งแวดล้อม ในวันที่ 11 สิงหาคม 2549
  • 11 ส.ค. 49     จัดเวทีรับฟังความคิดเห็นสาธารณะ จากกลุ่มเกษตรกรและผู้บริโภค ร่วมกับสำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
  • 28 ส.ค. 49     จัดเวทีสังเคราะห์ร่างพ.ร.บ.ความปลอดภัยทาง ชีวภาพเนื่องจากสิ่งมีชีวิตดัดแปลงพันธุกรรม พ.ศ. ...
  • 22 ม.ค. 50     จัดเวทีรับฟังความคิดเห็นสาธารณะต่อข้อเสนอ แนะทางกฎหมายเพื่อควบคุมการปนเปื้อนทางพันธุกรรมเนื่องจากสิ่งมีชีวิตดัด แปลงพันธุกรรมฉบับประชาชน
  • 4 พ.ค. 50       นำเสนอข้อเสนอแนะทางกฎหมายเพื่อควบคุมการปน เปื้อนทางพันธุกรรม ต่อดร.ธีระ สูตะบุตร รมต.ว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์
  • 25 ก.ย. 50      เข้าร่วมประชุมเชิงปฏิบัติการเรื่อง การปรับปรุง (ร่าง) พ.ร.บ.ว่าด้วยความปลอดภัยทางชีวภาพสมัยใหม่ พ.ศ. ...” กับสำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
  • 5 ต.ค. 50        จัดเวทีสำหรับวางกรอบการจัดทำร่าง พ.ร.บ.ฉบับประชาชน
  • 14 ธ.ค. 50     จัด เวทีรับฟังความคิดเห็นต่อร่าง พ.ร.บ.ฉบับประชาชน
  • 19 ธ.ค. 50   BIOTHAI แถลงข่าวการพบ ตัวอย่างข้าวโพดจีเอ็มโอ จากการตระเวนสุ่มเก็บตัวอย่างการปนเปื้อนพืชจีเอ็มโอเพื่อส่งตรวจในห้อง ปฏิบัติการ โดยตัวอย่างที่พบเป็นข้าวโพด ที่ อ.วังทอง จ.พิษณุโลก
  • คณะ รัฐมนตรี  โดยมีนายกรัฐมนตรี พลเอก สุรยุทธ์ จุลานนท์ มีมติ ครม. เมื่อวันที่ 25 ธ.ค.50 มีให้ขยายทดลองปลูกพืชดัดแปลงพันธุกรรม หรือจีเอ็มโอ ออกสู่แปลงทดลองแบบเปิดว่า ครม.ได้เห็นชอบให้ขยับระดับการวิจัยไปสู่ไร่นาได้ แต่ให้เฉพาะส่วนราชการที่ทำมานานแล้วและมีความจำเป็น เช่น มะละกอ เป็นต้น   ทั้งนี้ ต้องนำเสนอแผนในการดำเนินงานโดยระบุสถานที่ ชนิดพืชและวิธีการแก่กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ (กษ.) และหากพระราชบัญญัติว่าด้วยความปลอดภัยทางชีวภาพออกมาแล้วต้องปฏิบัติตาม กฎหมาย ซึ่ง พ.ร.บ.ดังกล่าวนี้ กระทรวงทรัพยากร ธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม โดย สผ.ได้เร่งรัดส่งให้ ครม.พิจารณาแล้วโดยพลเอก สุรยุทธ์ จุลานนท์ ได้ ทิ้งทวนการประชุม ค.ร.ม. ครั้งสุดท้ายก่อนที่รัฐบาลจากการเลือกตั้งชุดใหม่จะเข้ามาดำเนินการ เมื่อวันที่ 22 มกราคม 2551 โดยมีมติอนุมัติ (ร่าง) พ.ร.บ.ว่าด้วยความปลอดภัยทางชีวภาพสมัยใหม่ พ.ศ. ...”ที่เสนอโดย สผ. และได้ส่งให้สำนักงานกฤษฎีกาตีความ   
 
 
 
สถานภาพการวิจัยด้านพันธุวิศวกรรม
 
- ด้านพืช
ปัจจุบันประเทศไทยมีการวิจัยและพัฒนาพืชจีเอ็มโอ หรือพืชดัดแปลงพันธุกรรม เพื่อประโยชน์ทางการเกษตรและอุตสาหกรรมการเกษตร โดยมีการทดลองในหน่วยงานราชการและมหาวิทยาลัยต่างๆ ซึ่งได้ทำการวิจัยและพัฒนาในพืชหลายชนิด ดังนี้
1.      มะละกอเพื่อให้ต้านทานต่อโรคจุดวง แหวนที่เกิดจากเชื้อไวรัส (papaya ringspot virus)
2.      มะละกอเพื่อชะลอการสุก
3.      ข้าวขาวดอกมะลิเพื่อให้ต้านทานโรค จู๋ (stunt virus) และโรคขอบใบแห้ง (bacterial leaf blight)
4.      ข้าวขาวดอกมะลิเพื่อให้ทนเค็ม
5.      กล้วยไม้ที่เปลี่ยนการแสดงออกของสี
6.      พริกเพื่อให้ต้านทานต่อโรคที่เกิด จากเชื้อไวรัส
7.      มะเขือเทศเพื่อให้ต้านทานต่อโรคที่ เกิดจากเชื้อไวรัส
8.      ถั่วฝักยาวเพื่อให้ต้านทานต่อแมลง ศัตรูพืช เช่น หนอนเจาะสมอฝ้าย (bollworm)
9.      ฝ้ายเพื่อให้ต้านทานต่อแมลงศัตรูพืช
10. สับปะรดต้านทานสารเคมีกำจัดวัชพืช
           
- ด้านสัตว์
ในประเทศไทยยังไม่มีการพัฒนาสัตว์จีเอ็มโอในเชิง พาณิชย์ แม้ว่าจะมีการใช้เทคนิคการตัดต่อยีนกับหนูทดลองเพื่อให้ได้ transgenic mice ซึ่งถือว่าเป็นสัตว์จีเอ็มโอชนิดหนึ่ง แต่จุดประสงค์เพื่อวิจัยในห้องปฏิบัติการโดยใช้เป็นหนูทดลองเท่านั้น ไม่ได้จำหน่ายในเชิงพาณิชย์ 
 
- ด้านจุลินทรีย์
ประเทศไทยมีการนำเทคโนโลยีการตัดต่อยีนไปใช้ใน จุลินทรีย์ โดยขณะนี้อยู่ระหว่างการวิจัยและพัฒนา ได้แก่
1)   การผลิตฮอร์โมนเร่งการเติบโต (growth hormone) ของปลาบึก โดยใช้จุลินทรีย์จีเอ็มโอ เพื่อใช้เร่งการเจริญของปลาชนิดอื่นๆ
2)   การผลิตฮอร์โมนเร่งการเติบโตของ มนุษย์ ในยีสต์ Pichia pastoris ซึ่ง ทำให้สามารถผลิตโปรตีนได้เหมือนกับที่ผลิตในร่างกายมนุษย์ และ สามารถผลิตได้ง่ายและเป็นจำนวนมาก เพื่อผลิตฮอร์โมน เร่งการเติบโตสำหรับรักษาโรคแคระใช้เองในประเทศ

3)   การตัดต่อยีน Bti Toxin ที่ ได้จากเชื้อแบคทีเรีย Bacillus thuringenesis เพื่อ ใส่ในจุลินทรีย์ที่อยู่ในกระเพาะลูกน้ำยุง ทำให้ลูกน้ำยุงตาย เป็นการกำจัดลูกน้ำยุงด้วยจุลินทรีย์จีเอ็มโอ